عکس از آزمایشگاه JPL ناسا، دانشگاه ایالتی آریزونا – امریکا

مریخ نورد “فرصت” در ۵ ژانویه ی ۲۰۰۴ پس از گذراندن پروازی شش ماهه در Meridiani Planum فرود آمد.این کاوشگر برای گذراندن حدود شش ماه در بیابان یخ زده ی مریخ برنامه ریزی شده بود ، ولی داده های جمع آوری شده ی آن ، مدیران ناسا را متقاعد کرد، که برای مدت نامحدودی به فعالیت خود در سطح مریخ ادامه دهد.

کاوشگر “فرصت” از نظر جایگاه در وهله ی دوم نسبت به  دوقلوی خود به نام Spirit (روح) بود.با این حال در ژانویه ی ۲۰۰۹ ،مریخ نورد” Spirit “در تپه ی شنی گیر کرد و قادر به مانور و تغییر مکان خود به جایی که باتری آن توسط صفحات خورشیدی اش شارژ شوند ، نبود. پس از آنکه نیروی خود را در سرمای شدید مریخ از دست داد، در ۲۴ مارس ۲۰۱۰ ارتباط آن با زمین قطع شد.در ۲۵ ماه می ۲۰۱۱ ناسا اعلام کرد که دیگر تصمیم ندارد به مریخ نورد “Spirit”سیگنالی ارسال نماید و این به معنای پایان کار این کاوشگر بود..این در حالی ست که کاوشگر “فرصت” هنوز سالم و قادر به حرکت است.

فرصت اطلاعات دقیق و مفصلی از توپوگرافی مریخ و ترکیبات شیمیایی آن مهیا نمود.به نظر میرسد سطح مریخ غنی از دی اکسید سیلیکون یا به عبارتی دیگر کوارتز و انواع اکسید های آهن همچون مگنتیت و هماتیت است.

در میان یافته های “فرصت” تعداد زیادی گوی تحت عنوان “بلوبری ” شناسایی شده اند.توجه داشته باشین که لفظ “بلوبری”به دلیل رنگشان به آنها اطلاق نمیشود بلکه به دلیل سایز و فراوانی آنها ست و به قدری فراوان اند که استیو اسکوآیزر از آنها به عنوان “بلوبری بر روی کیک مافین “یاد میکند. تیم ماموریت از حضور و پیدایش آنها بر روی صخره های بزرگ شگفت زده شده است  .قسمت هیجان انگیز اکتشاف این بلوبری ها شباهت زیادشان به سنگ های گوی مانند ، تحت عنوان “Moqui marbles ” (سنگ های درمانی ، به شکل توپ های کوچک که سطح آنها با هماتیت پوشانیده شده است و برای رفع درد و خستگی و سایر موارد درمانی ، به صورت موضعی بر روی بدن استفاده میشوند) بر روی زمین میباشد که بیشتر در قسمت های جنوب غربی آمریکا یافت میشوند.آنها به دلیل ساختار داخلی خاصشان  بسیار عجیب میباشند.در بیشتر آنها  پوسته ای آهنی ،هسته ی ماسه ای را پوشانده است.آنها همچنین به صورت جاسازی شده در دیوار دره ها و بر روی تخته سنگ های بزرگ  نیز پیدا شده اند.

بر روی مریخ این بلوبری ها در اندازه های مختلف میباشند.با اندازه های بسیار کوچک،همچون ماسه که از افقی تا افق دیگر همه جا رو پوشانده است و یعضی دیگر در سایز های بزرگترهستند که در بین شکاف سنگ های چند ضلعی یافت میشوند.همچنین معمولا در دشت های وسیع همراه با کوارتز های چند ضلعی همراه اند و علت این پدیده هنوز برای دانشمندان سیاره ای شناخته شده نیست.

حضور انواع مختلفی از اکسید آهن نشان میدهد که آن اتفاقی که در مقیاس بزرگ امروزه میبینیم در گذشته اتفاق افتاده است.این که چه زمانی این اتفاق افتاده جای حدس و گمانه زنی ست.بیشتر گروه های تحقیقاتی درباره ی مریخ حدس میزنند که در گذشته جوی چگال و غنی از اکسیژن وجود داشته است که به آهن اجازه داده به صورت اکسید بر روی پوسته ی این سیاره حاضر شود.برخی دیگر پیشنهاد میدهند که در گذشته اقیانوسی عظیم از آب بر روی سطح مریخ وجود داشته که به پوشیده شدن سطح آن توسط هماتیت کمک نموده است.درمریخ تپه هایی به ارتفاع یک کیلومتر از دانه های هماتیت و شکاف هایی عظیم که از آنها پر شده اند با دریاهایی به طول صد ها کیلومتر و عمق ده ها متر ازاین دانه ها یافت میشود.

تبدیل عنصری تحت اثر Z-پینچ در هیچ یک از نظریه های کنونی و مرسوم در نظر گرفته نشده است،بنابراین تنها چند روش برای آزمایش ها باقی مانده است.به نظر میرسد ته نشینی و نوترکیبی شیمیایی، استدلال اصلی محققان درمورد مریخ باشد.بنابراین نظریه های آنها درباره ی تکاملش اغلب با یکدیگر متناقض بوده است.تکیه بر فرضیه های که نیروهای الکترومغناطیسی را ندید میگیرند همیشه منجر به نتیجه گیری های نادرستی میشود.

اینکه هماتیت سیاه رنگ از نزدیک با رنگ سفید سیلیکون اکسید ،در یک سنگ ، گره خورده است،عجیب میباشد.آیا بین سیلیکون و هماتیت بر روی مریخ ارتباطی وجود دارد؟آیا میتوان تصور کرد که تخلیه ی الکتریکی باعث تبدیل عناصر بر روی سیاره ی سرخ شده است:اصلاح ساختار اتمی سیلیکون (با ۲۸ ذره در هسته ی آن) و تبدیل آن به آهن (با ۵۶ ذره در هسته)؟احتمالا این ارتباط بتواند ویژگی سنگ های Moqui marbles با ترکیب آهن اکسید و سیلیکون اکسید را توضیح دهد.

استفان اسمیت

لازم به ذکر است نقش دکتر فیروز نادری، از مدیران برجسته و شناخته شده این پروژه و ناسا در این عملیات ستودنی و فراموش نشدنی است.

ترجمه فاطمه طهماسبی

Happy Anniversary

Translator: Fatemeh Tahmasebi